YouTube-ը և ոչ միայն, առանց գովազդների․ ինչպես անջատել գովազդները
Ինչպես օգտագործել YouTube-ը և ամբողջ ինտերնետն առանց գովազդների՝ Pi-hole-ի միջոցով
Հայաստանում YouTube-ն արդեն ակտիվորեն ցուցադրում է գովազդներ, և շատ օգտատերեր փնտրում են կայուն ու տեխնիկական լուծում՝ ամբողջ ցանցում գովազդների քանակը նվազեցնելու համար։
Pi-hole-ը բաց կոդով (open-source), DNS մակարդակի գովազդների արգելափակման համակարգ է, որը տեղադրվում է ձեր տան կամ գրասենյակի ցանցում և ֆիլտրում է բոլոր սարքերի ինտերնետային հարցումները։ Այն աշխատում է ոչ թե բրաուզերի ներսում, այլ ամբողջ ցանցի մակարդակով։
Ի՞նչ կարող է անել Pi-hole-ը
- Արգելափակել հազարավոր գովազդային դոմեններ ամբողջ ցանցում։
- Նվազեցնել հետևող (tracking) համակարգերի աշխատանքը։
- Աշխատել բոլոր սարքերում՝ հեռախոս, Smart TV, համակարգիչ, խաղային կոնսոլ։
- Տրամադրել վեբ-վահանակ (Dashboard)՝ DNS հարցումների վերահսկման համար։
Տեղադրման քայլերը (ըստ Pi-hole-ի փաստաթղթերի)
Քայլ 1․ Պատրաստե՛ք սերվերը
- Աջակցվող համակարգեր՝ Debian, Ubuntu, Raspberry Pi OS և այլ Linux դիստրիբյուտիվներ։
- Խորհուրդ է տրվում ունենալ հաստատուն (static) IP հասցե։
Քայլ 2․ Տեղադրե՛ք Pi-hole-ը մեկ հրամանով
Տերմինալում ներմուծե՛ք հետևյալ հրամանը.
curl -sSL https://install.pi-hole.net | bash
Տեղադրման ընթացքում կարգավորումների օգնականը (wizard) կառաջարկի ընտրել.
- DNS վերնահոսքի մատակարար (Upstream DNS provider — Google, Cloudflare և այլն)։
- Արգելափակման ցուցակներ (Blocklists)։
- Կառավարման վեբ-ինտերֆեյսի ակտիվացում (Web admin interface)։
- Մատյանների վարման կարգավորումներ (Logging settings)։
Քայլ 3․ Կարգավորե՛ք երթուղիչը (Router)
- Երթուղիչի DNS բաժնում որպես հիմնական հասցե նշե՛ք Pi-hole սերվերի IP-ն։
- Վերագործարկե՛ք երթուղիչը կամ միացված սարքերը։
Քայլ 4․ Մուտք գործե՛ք կառավարման վահանակ (Admin Panel)
Բրաուզերում բացե՛ք http://YOUR_PI_IP/admin հասցեն։
Այստեղ կարող եք տեսնել՝
- քանի հարցում է արգելափակվել,
- որ սարքերն են ամենաշատ հարցումներն ուղարկում,
- ինչպես ավելացնել կամ հեռացնել դոմեններ սպիտակ/սև ցուցակներից (whitelist/blacklist)։
Լրացուցիչ անվտանգության խորհուրդներ
- Մի՛ բացեք կառավարման վահանակը հանրային (public) ինտերնետի համար։
- Օգտագործե՛ք firewall։
- Լիարժեք տեղային ռեկուրսիվ DNS ունենալու համար կարող եք տեղադրել Unbound։
- Առավելագույն գաղտնիության համար կարող եք անջատել հարցումների գրանցումը (query logging)։
Եզրակացություն
Եթե ցանկանում եք նվազեցնել գովազդները ոչ միայն YouTube-ում, այլև ձեր ամբողջ տան կամ գրասենյակի ցանցում, ապա Pi-hole-ը հզոր և ինքնուրույն կառավարվող տեխնիկական լուծում է։
Այն չի պահանջում բաժանորդագրություն, տվյալներ չի ուղարկում արտաքին սերվերներին և լիովին վերահսկվում է ձեր կողմից։